Köprünün üzerinden hâla şiir geçiyor mu?

Bahsini açacağım bu mevzuyu nasıl anlatırım diye düşündükçe kafamda yankılanan metafor hep aynıydı: “köprü.”

Her edebiyat dersinde anlatılan ve köprü vazifesi gören bu şiir devirleri, benim yazımda da köprünün üzerinden geçip geçemedikleri sorusu ile yankı bulacak.

Devirleri tahlil ederken hep bir öncekinden ne alıp bir diğerine ne verdiğini konuşuruz. Dil deriz, üslup deriz, muhteva deriz… Hepsinin geçmişte nasıl tezahür ettiğini gelecektekiyle kıyaslarız. Bizde matematikte olduğu gibi formüller yoktur; hisler vardır, hissedişler. Bu hissedişleri tarihin ırmağının suyu ile yıkarız, en berrak hâline varıncaya dek. Anlamaya çalışırız, yorumlamaya. Görürüz ki daima geçmiş, kendinden bir sonrakine yadigârlar bırakır; kimi zaman söyleyişler, kimi zaman hadiseler. Böylelikle aradaki bağ hiçbir zaman tam anlamıyla kopmaz.

Kimi dönemlerde üstatlar hırçın davranıp belki köprüden geçmesine izin vermezler geçmişin; değişim isterler. Geçmişe dair aynı kalacak ne kalıp isterler ne de kafiye. Fakat yine de engel olamazlar şiirin köprüden geçip gitmesine.

Girişte şiire nasıl değiştiği sorulur; şiir yola koyulur. Altından tarihin coşkun ırmağı akıyordur. Kimileri elini daldırır o ırmağa, kendine katar bir şeyleri. Kimileri köprüden dönenlerle karşılaşır; bunlar, gelecekte istediklerini bulamayıp eski şiire dönenlerdir. Şiir ilerlemeye devam eder; yolda bulduklarıyla, yola koyulmadan önce kendine kattıklarıyla ve köprünün sonunda artık yeni bir benlik kazanmıştır.

Servet-i Fünun şiiri ve Fecr-i Âti de tıpkı bu şekildedir. Elbet bir şeyler farklıdır; şiir yolda değişir ve gelişir. Lakin geçmişinden aldıklarının tümünü hiçbir zaman köprünün başında çıkarıp atmaz.

Her devir —ki bahsi geçen devirler şiirin devirleridir— birbirinin bohçasından farklı gerçekleri sırtlanır. İlk bakışta ya da birkaç şiirde anlaşılmaz belki; ama yazının önceki kısmında bahsettiğim gibi, tarihin suyu ile berraklaşana dek durulanan her mısra bize taşıdığı yadigârları gösterecektir.

Gelelim sorumuza: Köprünün üzerinden hâlâ şiir geçiyor mu?

Değişimin ve gelişimin kaçınılmaz olduğu evrende, değişerek ve gelişerek hâlâ şiir geçiyor. Her zorlukta ve her güzellikte insanın insan oluşunu en güzel şekilde ifade eden şiir gerçeği; sanıyorum ki yalnız bugün değil, kendini değiştirdiği farklı bir gelecekte dahi köprüden geçmeye, insanı insanca anlatmaya; uzun uzadıya cümlelerin bazen hissettiremediğini hissettirmeye, kimi zaman gönülleri birleştirmeye ve zihinlerde tablolar çizmeye devam edecektir.